همکاری از روی ناچاری؛ تجارت ایران و روسیه در سایه محدودیتهای عمیق شراکت
میگویند سیاست گاهی کسانی را کنار هم مینشاند که وجه اشتراک چندانی ندارند. ظاهراً تحریمهای بینالمللی هم میتواند چنین کارکردی داشته باشد.
روسیه و ایران، دو کشور تحت شدیدترین تحریمهای جهان، در حال گسترش روابط تجاری و مالی هستند تا وابستگیشان به نظام مالی و تجاری تحت سلطهٔ غرب کمتر شود. استفاده از ارزهای ملی، ارتباط مستقیم میان بانکها و توسعهٔ مسیرهای جایگزین حملونقل، از مهمترین زمینههای این همکاری مصلحتی است.
گسترش روابط اقتصادی دو کشور شاید بیش از هر جای دیگری در دریای خزر به چشم میآید. جنگ روسیه در اوکراین و تنشهای خاورمیانه مسیرهای معمول تجارت را مختل کرده و در همین شرایط، رفتوآمد کشتیها میان ایران و روسیه در دریای خزر افزایش یافته است.
بر اساس دادههای شرکت بینالمللی مشاورهٔ ریسک «کاستلوم»، روسیه اکنون با بیش از پنج هزار اقدام تحریمی بینالمللی، تحریمشدهترین کشور جهان است و ایران با حدود سه هزار و ۶۰۰ مورد در جایگاه بعدی قرار دارد.
تینا دولبایا و لیا کیف، پژوهشگران مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا (CSIS)، اخیراً گفتهاند که تهاجم روسیه به اوکراین و اقدامات بیثباتکنندهٔ ایران، هم اهمیت راهبردی اوراسیا را برجسته کرده و هم مناسبات تاریخی قدرت در این منطقه را به آزمون گذاشته است.
بخش عمدهٔ تجارت رسمی و ثبتشدهٔ میان ایران و روسیه به محصولات کشاورزی اختصاص دارد. روسیه غلات و روغنهای گیاهی به ایران صادر میکند و در مقابل، ایران میوه و سبزیجات به روسیه میفروشد.
فلزات، چوب و ماشینآلات نیز از دیگر کالاهایی هستند که روسیه به ایران صادر میکند.
اما در کنار این مبادلات رسمی، همکاریهای نظامی نیز بخشی از روابط اقتصادی و راهبردی دو کشور است که جزئیات آن بهاندازهٔ تجارت معمول شفاف نیست.
بر اساس دادههای شرکت مستقل اطلاعات دریایی «لویدز لیست اینتلیجنس» مستقر در لندن، شمار کشتیهای فعال با پرچم ایران و روسیه در دریای خزر در ماه اوت (۱۰ مرداد تا ۹ شهریور) نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۱ درصد افزایش یافته است.
🔹 #دیدار | رؤسای جمهور ایران و روسیه در مسکو ▪️ دکتر پزشکیان و ولادیمیر پوتین درباره توسعه روابط دوجانبه و پروژههای مشترک گفتوگو کردند. ▫️ پوتین از رشد ۱۰.۴ درصدی تجارت دو کشور در هشت ماه نخست ۲۰۲۶ و ادامه ساخت نیروگاه بوشهر خبر داد. https://t.co/oI9HHzMOy6
— پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران (@iripresident) October 27, 2026

0 Comments: